Lồng ruột ở trẻ em là một trong những tình trạng cấp cứu đường tiêu hóa thường gặp, đặc biệt ở trẻ nhỏ trong giai đoạn đầu đời. Bệnh có thể khởi phát đột ngột, tiến triển nhanh, gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Hiểu rõ nguyên nhân và dấu hiệu giúp ba mẹ chủ động hơn trong việc nhận biết và đưa trẻ đi khám đúng lúc.
Lồng ruột là hiện tượng một đoạn ruột “chui” vào bên trong lòng của đoạn ruột kế cận, tạo thành một cấu trúc giống như các ống lồng vào nhau. Khi đó, lòng ruột bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn khiến quá trình lưu thông thức ăn, dịch tiêu hóa cũng như máu nuôi ruột bị gián đoạn.
BS.CKI Vũ Tuấn Ngọc, Trưởng khoa Ngoại Nhi, Bệnh viện Quốc tế Carmel chia sẻ, tình trạng này không chỉ gây đau đớn mà còn làm tăng áp lực trong lòng ruột, dẫn đến phù nề và giảm tưới máu tại đoạn ruột bị lồng. Nếu không được xử trí kịp thời, đoạn ruột này có thể bị hoại tử, thậm chí là thủng ruột và gây nhiễm trùng ổ bụng – những biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng của trẻ.
Trong phần lớn trường hợp, không xác định được nguyên nhân cụ thể gây lồng ruột. Tuy nhiên, nhiều yếu tố được ghi nhận có liên quan đến sự khởi phát của tình trạng này, chủ yếu liên quan đến sự thay đổi trong hoạt động của ruột.
Ở trẻ nhỏ, sự thay đổi chế độ ăn, đặc biệt là khi trẻ bắt đầu ăn dặm có thể làm thay đổi nhu động ruột. Bên cạnh đó, các đợt nhiễm virus đường tiêu hóa hoặc hô hấp cũng có thể kích thích hệ miễn dịch tại ruột, gây phì đại các hạch bạch huyết trong thành ruột. Chính những yếu tố này góp phần làm rối loạn quá trình co bóp của ruột, tạo điều kiện để một đoạn ruột bị kéo vào trong đoạn ruột phía trước và hình thành lồng ruột.
Ở nhóm trẻ lớn hơn, đặc biệt là trẻ trên 2 tuổi, lồng ruột đôi khi không còn mang tính “tự phát” mà liên quan đến các tổn thương thực thể như polyp, túi thừa hoặc khối u trong lòng ruột. Những trường hợp này được gọi là lồng ruột thứ phát và thường cần được đánh giá kỹ lưỡng hơn để xác định chính xác nguyên nhân.
Lồng ruột thường khởi phát đột ngột với những biểu hiện khá điển hình. Tuy nhiên, trong một số trường hợp triệu chứng bệnh có thể không đầy đủ khiến ba mẹ dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa thông thường.
Biểu hiện thường gặp nhất của lồng ruột là những cơn đau bụng từng đợt. Trẻ đang bình thường bỗng quấy khóc dữ dội, có xu hướng co chân lên bụng, sau đó có thể tạm dịu rồi lại tái diễn. Cơn đau thường lặp lại theo chu kỳ khiến trẻ mệt mỏi và kiệt sức.
Đi kèm với đau bụng là trẻ có thể nôn, ban đầu là thức ăn, sau đó có thể là dịch mật màu vàng hoặc xanh. Ở giai đoạn muộn hơn, một số trẻ có thể đi ngoài ra phân nhầy máu – dấu hiệu cho thấy niêm mạc ruột đã bị tổn thương.
Ngoài các biểu hiện điển hình, trẻ bị lồng ruột cũng có thể trở nên lừ đừ, bỏ bú, da xanh hoặc vã mồ hôi. Ở một số trường hợp, bác sĩ có thể sờ thấy một khối bất thường trong bụng khi thăm khám.
BS.CKI Vũ Tuấn Ngọc cho biết, diễn tiến của bệnh lồng ruột thường chia thành 2 giai đoạn. Ở giai đoạn sớm, triệu chứng chủ yếu là đau bụng và nôn. Nếu không được phát hiện, bệnh có thể chuyển sang giai đoạn muộn với các dấu hiệu nặng hơn như bụng chướng, đi ngoài ra máu và tình trạng toàn thân suy giảm rõ rệt.
Để chẩn đoán lồng ruột, bác sĩ sẽ kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các phương tiện cận lâm sàng cần thiết.
Trong quá trình thăm khám, bác sĩ sẽ đánh giá các triệu chứng trẻ gặp phải như tính chất cơn đau bụng, tình trạng nôn, dấu hiệu mất nước cũng như khám bụng để tìm các bất thường. Tuy nhiên, để chẩn đoán chính xác, siêu âm ổ bụng là phương pháp có giá trị quan trọng được bác sĩ chỉ định.
Trên siêu âm, lồng ruột thường có những hình ảnh đặc trưng như hình “bia” hoặc “giả thận” giúp bác sĩ dễ dàng nhận diện tình trạng này. Trong một số trường hợp, X-quang hoặc chụp cản quang có thể được bác sĩ chỉ định thực hiện để hỗ trợ đánh giá mức độ tắc ruột và định hướng can thiệp phù hợp.
BS.CKI Vũ Tuấn Ngọc nhấn mạn, lồng ruột là một cấp cứu cần được can thiệp sớm nhằm hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng cho trẻ. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ lồng ruột, ba mẹ cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế uy tín, tuyệt đối không được chần chừ.
Ở giai đoạn sớm, phương pháp điều trị được ưu tiên thường là tháo lồng không phẫu thuật. Kỹ thuật này sử dụng hơi hoặc dung dịch đưa vào lòng ruột để đẩy đoạn ruột bị lồng trở lại vị trí ban đầu. Đây là phương pháp vừa có giá trị chẩn đoán vừa có thể điều trị, có tỷ lệ thành công cao nếu được thực hiện kịp thời.
Trong những trường hợp trẻ đến muộn, tháo lồng không thành công hoặc đã xuất hiện biến chứng như hoại tử ruột, phẫu thuật sẽ là lựa chọn điều trị cần thiết để tháo lồng và xử lý các tổn thương nếu có.
Mặc dù có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm, nhưng cần nhớ rằng lồng ruột là một tình trạng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu chậm trễ trong chẩn đoán và xử trí.
Khi tình trạng tắc ruột kéo dài, đoạn ruột bị lồng có thể bị thiếu máu, dẫn đến hoại tử. Nếu tiến triển nặng hơn, ruột có thể bị thủng, gây nhiễm trùng ổ bụng. Trường hợp nặng hơn, trẻ có thể rơi vào tình trạng sốc, đe dọa tính mạng.
Lồng ruột vẫn có khả năng tái phát trong một số trường hợp. Vì vậy, sau điều trị, ba mẹ cần tiếp tục theo dõi sát các biểu hiện của trẻ và đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ.
Trong thực tế, nhiều trường hợp lồng ruột được phát hiện muộn do nhầm lẫn với các rối loạn tiêu hóa thông thường. Do đó, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường là rất quan trọng.
Ba mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi trẻ xuất hiện những biểu hiện như:
Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ, việc chủ động đưa trẻ đến cơ sở y tế uy tín có chuyên khoa Ngoại Nhi hội tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm như Bệnh viện Quốc tế Carmel sẽ giúp xác định chính xác tình trạng bệnh và có hướng điều trị phù hợp. Sự chủ động của ba mẹ đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe và tương lai khỏe mạnh cho trẻ!
Bệnh thường gặp ở trẻ từ 3 tháng đến 2 tuổi.
Đây là tình trạng cấp cứu cần can thiệp y tế đúng và kịp thời, ba mẹ cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế uy tín.
Bệnh có thể tái phát, vì vậy ba mẹ cần theo dõi sát sao trẻ sau điều trị.
