Chấn thương sọ não là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu, cách điều trị và phòng ngừa

Chấn thương sọ não là gì?

Chấn thương sọ não (Traumatic Brain Injury – TBI) là sự biến đổi chức năng, có thể kèm theo tổn thương thực thể của não, gây ra bởi một lực tác động vật lý từ bên ngoài và đầu xoay lắc mạnh. Trong y khoa, thuật ngữ “chấn thương đầu” (head injury) và “chấn thương sọ não” thường được sử dụng tương đương, vì đa số các chấn thương vùng đầu đều có nguy cơ ảnh hưởng đến não.

Tổn thương trong chấn thương sọ não được chia thành hai nhóm là:

• Tổn thương não nguyên phát: Xảy ra ngay tại thời điểm va đập (dập não, rách mạch máu, tổn thương sợi trục).
• Tổn thương não thứ phát: Diễn ra sau đó do phù não, thiếu oxy, chảy máu tiếp diễn hoặc tăng áp lực nội sọ.

Trong đó, tổn thương não thứ phát là yếu tố khiến tình trạng có thể trở nên nghiêm trọng hơn theo thời gian nếu không được can thiệp kịp thời.

Nguyên nhân gây chấn thương sọ não thường gặp

ThS.BS. Lê Xuân Long, Trưởng khoa Ngoại Tổng hợp, Bệnh viện Quốc tế Carmel chia sẻ: Chấn thương sọ não có thể xảy ra trong nhiều tình huống khác nhau, nhưng phổ biến nhất vẫn là các nguyên nhân sau:

• Tai nạn giao thông là nguyên nhân hàng đầu, đặc biệt liên quan đến xe máy với lực va chạm mạnh và cơ chế phức tạp.
• Té ngã trong sinh hoạt, thường gặp ở người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Ở người cao tuổi, chỉ một cú ngã nhẹ cũng có thể gây tổn thương nghiêm trọng.
• Tai nạn lao động như ngã từ trên cao hoặc bị vật nặng rơi trúng đầu cũng là nguyên nhân đáng kể.
• Ngoài ra, bạo lực và các môn thể thao đối kháng (như boxing, bóng bầu dục, bóng đá…) cũng có thể dẫn đến chấn thương sọ não.

Dấu hiệu chấn thương sọ não cần nhận biết

Triệu chứng của chấn thương sọ não rất đa dạng, phụ thuộc vào mức độ và vị trí tổn thương.

Mức độ nhẹ

Ở mức độ nhẹ, người bệnh có thể chỉ cảm thấy đau đầu, chóng mặt, buồn nôn hoặc lú lẫn thoáng qua. Một số trường hợp có thể mất ý thức trong thời gian ngắn, quên mất những gì đã xảy ra ngay trước đó.

Mức độ trung bình đến nặng

Khi tổn thương nghiêm trọng hơn, các dấu hiệu sẽ rõ ràng và nguy hiểm hơn. Người bệnh có thể bị rối loạn ý thức, trả lời chậm hoặc không phản ứng. Đây là dấu hiệu cho thấy não đang bị ảnh hưởng.

Các dấu hiệu thần kinh khu trú như yếu hoặc liệt tay chân, giãn đồng tử cũng là cảnh báo nghiêm trọng. Ngoài ra, các dấu hiệu tăng áp lực nội sọ như huyết áp tăng, mạch chậm và rối loạn nhịp thở cần được cấp cứu ngay.

Một số trường hợp có thể xuất hiện dấu hiệu vỡ nền sọ như bầm quanh mắt, bầm sau tai hoặc chảy dịch từ mũi, tai.

Biến chứng nguy hiểm của chấn thương sọ não cần cảnh giác

Nếu không được điều trị kịp thời, chấn thương sọ não có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như:

• Biến chứng cấp tính: Thoát vị não (là nguyên nhân tử vong hàng đầu), giãn não thất cấp, nhiễm trùng thần kinh (viêm màng não do vỡ nền sọ), nhồi máu não do chèn ép mạch.
• Biến chứng mạn tính: Động kinh sau chấn thương, rò dịch não tủy kéo dài, sa sút trí tuệ, hội chứng hậu chấn động (đau đầu, mất ngủ kéo dài), bệnh não chấn thương mạn tính (CTE).

Chẩn đoán chấn thương sọ não như thế nào?

Việc chẩn đoán chấn thương sọ não cần kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng ý thức thông qua thang điểm Glasgow (GCS), kiểm tra đồng tử và các dấu hiệu thần kinh khu trú của người bệnh.

Trong cấp cứu, chụp CT sọ não là phương pháp quan trọng giúp phát hiện nhanh các tổn thương như máu tụ, dập não hoặc nứt sọ. Ở giai đoạn sau, cộng hưởng từ (MRI) có thể được sử dụng để phát hiện các tổn thương tinh vi hơn.

Điều trị chấn thương sọ não

ThS.BS. Lê Xuân Long cho biết: Nguyên tắc điều trị trong chấn thương sọ não là “Thời gian là sự sống”.

Điều trị ban đầu và hồi sức

Ngay khi tiếp nhận, người bệnh sẽ được sơ cứu tại chỗ theo nguyên tắc ABCDE (Đảm bảo đường thở – Airway; Hô hấp – Breathing; Tuần hoàn – Circulation; Cố định cột sống cổ, thăm khám dấu thần kinh khu trú và mức độ hôn mê – Disability; Thăm khám xem toàn thân có tổn thương nào khác hay không – Exposure) để đảm bảo các chức năng sống.

Việc duy trì huyết áp ổn định và cung cấp đủ oxy là yếu tố quan trọng giúp hạn chế tổn thương não thứ phát.

Điều trị nội khoa

Người bệnh được áp dụng các biện pháp bao gồm kiểm soát áp lực nội sọ bằng cách nằm đầu cao 30°, sử dụng thuốc thẩm thấu, an thần, thở máy tăng thông khí và phòng ngừa động kinh khi cần thiết.

Can thiệp phẫu thuật

Trong các trường hợp có máu tụ lớn hoặc tăng áp lực nội sọ, phẫu thuật mở sọ giải ép và lấy máu tụ là cần thiết. Việc can thiệp đúng thời điểm có thể cứu sống người bệnh và giảm nguy cơ di chứng lâu dài.

Phòng ngừa chấn thương sọ não bằng cách nào?

Phòng ngừa luôn là giải pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ chấn thương. Bạn hãy đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn khi tham gia giao thông, đây được xem là biện pháp đơn giản nhưng cực kỳ quan trọng.

Trong sinh hoạt, cần thiết kế môi trường an toàn cho người già và trẻ nhỏ để hạn chế té ngã. Ngoài ra, nên tuân thủ các quy định về an toàn lao động và hạn chế sử dụng rượu bia khi lái xe cũng giúp giảm đáng kể nguy cơ.

Chấn thương sọ não có thể xảy ra bất ngờ, nhưng hậu quả hoàn toàn có thể giảm thiểu nếu được xử trí đúng và kịp thời. Tại Bệnh viện Quốc tế Carmel, người bệnh chấn thương sọ não được xử trí theo quy trình cấp cứu chuyên sâu bởi đội ngũ chuyên gia, bác sĩ chuyên khoa dày dặn kinh nghiệm, phối hợp chặt chẽ đa chuyên khoa giúp chẩn đoán nhanh, chính xác, can thiệp kịp thời trong “giờ vàng”, hạn chế biến chứng và di chứng lâu dài, đảm bảo chất lượng sống lâu dài cho người bệnh.