Thiếu máu là biến chứng phổ biến ở người bệnh thận mạn, nhưng không phải ai cũng hiểu rõ nguyên nhân vì sao tình trạng này xảy ra. Trên thực tế, thiếu máu ở bệnh thận không chỉ do một yếu tố đơn lẻ, mà là kết quả của nhiều cơ chế phức tạp trong cơ thể. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp người bệnh được điều trị đúng hướng và kiểm soát bệnh hiệu quả.
Theo BS.CKI. Huỳnh Phước Hưng, Trưởng Đơn nguyên Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Quốc tế Carmel: Ở người bình thường, thận không chỉ có chức năng lọc máu mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất hormone erythropoietin (EPO) – một yếu tố kích thích tủy xương tạo ra hồng cầu. Khi chức năng thận suy giảm trong bệnh thận mạn (CKD), quá trình này bị ảnh hưởng nghiêm trọng, hệ quả là cơ thể không sản xuất đủ hồng cầu dẫn đến tình trạng thiếu máu kéo dài.
Tuy nhiên, thiếu máu ở bệnh thận mạn không chỉ xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Đây là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp, tác động đồng thời lên quá trình tạo và duy trì hồng cầu.
Thiếu hụt Erythropoietin (EPO)
Trong số các nguyên nhân gây thiếu máu ở bệnh thận mạn, thiếu hụt EPO được xem là yếu tố nguy cơ hàng đầu. EPO là hormone do thận sản xuất, có nhiệm vụ kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Khi thận bị tổn thương:
Tình trạng này diễn ra âm thầm nhưng liên tục, khiến thiếu máu ngày càng rõ rệt theo tiến triển của bệnh thận. Đây cũng là lý do vì sao trong điều trị thiếu máu ở bệnh thận mạn, thuốc kích thích tạo hồng cầu (ESA) thường được sử dụng để thay thế vai trò của EPO tự nhiên.
Thiếu sắt
Bên cạnh EPO, sắt là thành phần thiết yếu để tạo Hemoglobin – chất giúp hồng cầu vận chuyển oxy. Ở bệnh nhân CKD, thiếu sắt có thể xảy ra dưới hai dạng khác nhau là:
Tuổi thọ hồng cầu bị rút ngắn
Ở người khỏe mạnh, hồng cầu có thể sống khoảng 120 ngày trước khi bị phá hủy tự nhiên. Tuy nhiên, ở người bệnh thận mạn, môi trường nội tại bị thay đổi do tích tụ độc tố, hồng cầu dễ bị tổn thương hơn, thời gian sống của hồng cầu bị rút ngắn. Điều này khiến cơ thể không kịp bù đắp lượng hồng cầu bị mất, dẫn đến thiếu máu kéo dài.
Mất máu trong quá trình điều trị
Đối với những người bệnh ở giai đoạn nặng, đặc biệt là đang chạy thận nhân tạo, mất máu là một yếu tố góp phần đáng kể vào tình trạng thiếu máu. Mất máu có thể xảy ra do:
Dù lượng máu mất mỗi lần không lớn, nhưng nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng rõ rệt đến lượng hồng cầu trong cơ thể.
Ức chế tủy xương do độc tố và tình trạng viêm
Bệnh thận mạn khiến các chất độc trong cơ thể không được đào thải hiệu quả, dẫn đến tình trạng urê huyết cao. Đây là một trong những yếu tố có thể gây ức chế hoạt động của tủy xương, làm giảm đáp ứng của tủy với EPO.
Ngoài ra, tình trạng viêm mạn tính thường gặp ở bệnh nhân CKD cũng góp phần làm rối loạn quá trình tạo máu. Sự kết hợp của các yếu tố này khiến việc sản xuất hồng cầu trở nên kém hiệu quả, ngay cả khi cơ thể đã có tín hiệu kích thích.
Thiếu hụt các vi chất cần thiết tạo máu
Không chỉ sắt, quá trình tạo hồng cầu còn cần đến nhiều vi chất khác như vitamin B12, acid folic. Ở người bệnh thận mạn, chế độ ăn uống bị hạn chế hoặc rối loạn hấp thu có thể dẫn đến thiếu hụt các vi chất này, từ đó làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu máu.
Ảnh hưởng của các bệnh lý đi kèm
Thiếu máu ở bệnh thận mạn thường không xảy ra đơn lẻ, mà còn chịu ảnh hưởng từ các bệnh lý đi kèm như bệnh tim mạch, viêm mạn tính hoặc các rối loạn chuyển hóa. Những yếu tố này có thể làm nặng thêm tình trạng thiếu máu hoặc làm giảm hiệu quả điều trị.
BS.CKI. Huỳnh Phước Hưng chia sẻ: Thiếu máu ở bệnh thận mạn không phải là một vấn đề đơn giản mà là kết quả của nhiều cơ chế cùng lúc:
Chính sự phối hợp này khiến việc điều trị thiếu máu ở bệnh nhân CKD cần được cá thể hóa, không thể áp dụng một phương pháp duy nhất cho tất cả người bệnh.
Việc hiểu rõ nguyên nhân gây thiếu máu không chỉ mang ý nghĩa chẩn đoán, mà còn quyết định trực tiếp đến hiệu quả điều trị. Ví dụ:
Nếu không xác định đúng nguyên nhân, việc điều trị có thể không đạt hiệu quả mong muốn, thậm chí làm kéo dài tình trạng thiếu máu.
Tại Bệnh viện Quốc tế Carmel, người bệnh được:
Việc xác định đúng nguyên nhân ngay từ đầu giúp tối ưu hiệu quả điều trị, hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh. Hãy đến ngay bệnh viện hoặc để lại thông tin để được Bệnh viện Quốc tế Carmel tư vấn và hỗ trợ sớm nhất.
Nguyên nhân do mất máu trong quá trình lọc máu và bệnh đã ở giai đoạn nặng.
Rất cần thiết, việc xác định chính xác nguyên nhân giúp bác sĩ xây dựng phác đồ cá thể hóa, tối ưu hiệu quả điều trị.
Có thể kiểm soát hiệu quả nếu xác định đúng nguyên nhân và điều trị phù hợp.
