Nguyên nhân gây đột quỵ và các yếu tố nguy cơ cần biết

Nguyên nhân gây đột quỵ là gì?

Đột quỵ xảy ra khi dòng máu lên não bị gián đoạn, khiến tế bào não thiếu oxy và bị tổn thương. Tùy theo cơ chế, nguyên nhân gây đột quỵ có thể là:

• Tắc mạch máu não gây đột quỵ nhồi máu não.
• Vỡ mạch máu não gây đột quỵ xuất huyết não.

Bạn cần hiểu rằng, mặc dù biểu hiện bệnh có thể giống nhau, nhưng nguồn gốc sâu xa thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ tích lũy trong thời gian dài.

Các yếu tố nguy cơ đột quỵ

Các yếu tố nguy cơ được chia thành hai nhóm chính là không thể thay đổi và có thể kiểm soát được. Việc phân biệt hai nhóm này giúp bạn biết đâu là yếu tố cần theo dõi sát, và đâu là yếu tố có thể chủ động phòng ngừa.

Nhóm yếu tố nguy cơ không thể thay đổi

Đây là những yếu tố thuộc về cơ địa, không thể can thiệp nhưng cần được nhận diện và lên kế hoạch chăm sóc, dự phòng để theo dõi sát hơn.

• Tuổi tác: Nguy cơ đột quỵ tăng theo tuổi, đặc biệt từ sau 55 tuổi, nguy cơ có thể tăng gấp đôi sau mỗi 10 năm. Tuy nhiên, hiện nay đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa vì thế người trẻ tuổi không được chủ quan.
• Giới tính: Theo nghiên cứu, nam giới có nguy cơ mắc cao hơn ở độ tuổi trẻ, nhưng nữ giới có tỷ lệ tử vong cao hơn. Sự khác biệt này có thể liên quan đến nội tiết và yếu tố sinh học.
• Tiền sử gia đình và di truyền: Nếu trong gia đình có người từng bị đột quỵ, nguy cơ của bạn có thể cao hơn. Vì thế, bạn cần chú ý theo dõi sức khỏe định kỳ, trao đổi với bác sĩ để được lên kế hoạch dự phòng phù hợp.

Nhóm yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát

Đây là nhóm quan trọng nhất vì nếu kiểm soát tốt có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ.

• Tăng huyết áp: Tăng huyết áp là nguyên nhân quan trọng nhất của cả hai loại đột quỵ. Huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương thành mạch máu, gây xơ vữa hoặc làm mạch dễ vỡ. Vì thế, việc kiểm soát huyết áp tốt giúp giảm nguy cơ đột quỵ rõ rệt.
• Đái tháo đường: Đường huyết cao ảnh hưởng đến mạch máu, làm tăng xơ vữa động mạch, dẫn đến nguy cơ tắc mạch. Do đó, người bệnh đái tháo đường cần kiểm soát đường huyết chặt chẽ để giảm nguy cơ biến chứng.
• Bệnh lý tim mạch: Một số bệnh tim có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, như rung nhĩ, bệnh van tim, suy tim. Cục máu đông có thể di chuyển lên não và gây tắc mạch. Vì thế, người bệnh tim mạch cần tuân thủ điều trị của bác sĩ để kiểm soát bệnh hiệu quả.
• Rối loạn lipid máu: Tăng cholesterol, đặc biệt là LDL, có thể gây xơ vữa mạch máu, làm hẹp hoặc tắc mạch. Đây là yếu tố nguy cơ âm thầm nhưng rất phổ biến.
• Lối sống không lành mạnh: Nhiều thói quen hàng ngày có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ như hút thuốc lá thường xuyên, lạm dụng rượu bia, ít vận động hoặc béo phì. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến mạch máu mà còn làm tăng các bệnh lý nền.

Vì sao đột quỵ ngày càng trẻ hóa?

Nếu như trước đây đột quỵ thường gặp ở người lớn tuổi thì hiện nay, tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ đang gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến:

• Lối sống ít vận động.
• Áp lực công việc, stress.
• Chế độ ăn uống không lành mạnh.
• Gia tăng các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường.

Điều này một lần nữa gióng lên hồi chuông “thức tỉnh” cho người trẻ tuổi, rằng đột quỵ không còn là bệnh của riêng người lớn tuổi.

Có thể phòng ngừa đột quỵ không?

Tin tốt là phần lớn các trường hợp đột quỵ có thể phòng ngừa được nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ.

• Kiểm soát hiệu quả các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, rối loạn lipid máu.
• Thay đổi lối sống trở nên lành mạnh hơn, gồm bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, tăng cường vận động và duy trì cân nặng hợp lý tránh béo phì.
• Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, can thiệp điều chỉnh kịp thời các vấn đề tiềm ẩn trước khi xảy ra biến cố.

Ai là người cần đặc biệt chú ý nguy cơ đột quỵ?

Một số nhóm đối tượng cần quan tâm hơn đến nguy cơ đột quỵ gồm:

• Người trên 40-50 tuổi.
• Người có bệnh nền (tăng huyết áp, đái tháo đường…).
• Người có tiền sử gia đình bị đột quỵ.
• Người có lối sống không lành mạnh.

Đột quỵ có thể phòng ngừa nếu bạn hiểu rõ và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Đừng đợi đến khi có biến cố mới quan tâm đến sức khỏe của mình. Tại Bệnh viện Quốc tế Carmel, các chương trình kiểm tra và tư vấn nguy cơ đột quỵ được thiết kế cá thể hóa, giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe từ sớm.