Đau sau phẫu thuật không còn là điều người bệnh buộc phải “chịu đựng”. Với sự phát triển của y học hiện đại, nhiều phương pháp giảm đau đã được áp dụng nhằm kiểm soát cơn đau hiệu quả hơn, an toàn hơn và phù hợp với từng tình trạng cụ thể. Hiểu rõ các phương pháp giảm đau sau mổ sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình điều trị, đồng thời lựa chọn được hướng tiếp cận phù hợp nhất cho mình.
BS.CKII. Phan Thị Loan, Trưởng Đơn vị Giảm đau, Bệnh viện Quốc tế Carmel chia sẻ: Mỗi người bệnh là một trường hợp khác nhau – từ loại phẫu thuật, mức độ xâm lấn đến cơ địa và ngưỡng chịu đau. Do đó, không có một phương pháp giảm đau “dùng chung cho tất cả”.
Việc lựa chọn đúng phương pháp giảm đau sau mổ giúp người bệnh:
Hiện nay, trong thực hành lâm sàng, bác sĩ thường không chỉ sử dụng một phương pháp đơn lẻ mà kết hợp nhiều cách tiếp cận để tối ưu hiệu quả.
Tùy từng trường hợp mà bác sĩ sẽ chỉ định một hoặc nhiều phương pháp giảm đau phù hợp. Dưới đây là những cách kiểm soát đau được áp dụng rộng rãi hiện nay.
Thuốc giảm đau (đường uống, tiêm, truyền)
Là phương pháp phổ biến nhất, gần như luôn có mặt trong mọi phác đồ giảm đau sau mổ. Thuốc giảm đau được chia thành nhiều nhóm, gồm:
Ưu điểm của phương pháp này là dễ sử dụng, cho hiệu quả nhanh và linh hoạt theo mức độ đau. Tuy nhiên, nếu sử dụng đơn lẻ hoặc không kiểm soát tốt, một số thuốc có thể gây tác dụng phụ như buồn nôn, táo bón hoặc buồn ngủ. Vì vậy, xu hướng hiện nay là giảm phụ thuộc vào một loại thuốc duy nhất, đặc biệt là opioid.
Gây tê vùng và gây tê tại chỗ
Là phương pháp sử dụng thuốc gây tê để “chặn” đường dẫn truyền cảm giác đau tại một khu vực cụ thể trên cơ thể, có thể áp dụng dưới nhiều hình thức như:
Ưu điểm của phương pháp là giúp giảm đau trực tiếp tại vùng phẫu thuật, ít ảnh hưởng toàn thân và giảm nhu cầu dùng thuốc giảm đau toàn thân. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả trong các phẫu thuật vùng bụng, ngực hoặc chi.
Giảm đau qua bơm tự kiểm soát (PCA)
PCA (Patient Controlled Analgesia) là hệ thống cho phép người bệnh tự điều chỉnh liều thuốc giảm đau trong giới hạn an toàn được cài đặt sẵn. Người bệnh có thể nhấn nút để nhận liều thuốc khi cảm thấy đau mà không cần chờ nhân viên y tế can thiệp.
Phương pháp này giúp người bệnh chủ động kiểm soát cơn đau, giảm lo lắng và cá thể hóa theo nhu cầu thực tế. Thường hệ thống PCA được sử dụng trong những ngày đầu sau phẫu thuật khi cơn đau còn rõ rệt.
Các phương pháp hỗ trợ không dùng thuốc
Bên cạnh thuốc và kỹ thuật gây tê, một số biện pháp hỗ trợ cũng đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát đau, bao gồm:
Những phương pháp này không thay thế hoàn toàn thuốc, nhưng giúp người bệnh giảm cảm nhận đau và tăng hiệu quả tổng thể của phác đồ.
Một trong những bước tiến quan trọng trong kiểm soát đau sau phẫu thuật là giảm đau đa mô thức (multimodal analgesia). Thay vì dựa vào một phương pháp duy nhất, cách tiếp cận này kết hợp thuốc giảm đau nhiều cơ chế, gây tê vùng và các biện pháp hỗ trợ.
Mỗi phương pháp tác động lên một “mắt xích” khác nhau trong quá trình hình thành cơn đau, từ đó tăng hiệu quả kiểm soát đau, giảm liều từng loại thuốc, hạn chế tác dụng phụ và giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn. Đây cũng là nền tảng của các chương trình hồi phục sớm sau phẫu thuật (ERAS) đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới.
BS.CKII. Phan Thị Loan cho biết: Không có một “công thức chung” cho tất cả người bệnh. Cùng một loại phẫu thuật, nhưng mỗi người có thể cần một phác đồ giảm đau khác nhau. Bác sĩ sẽ dựa trên nhiều yếu tố để xây dựng kế hoạch phù hợp:
Chính vì vậy, người bệnh hãy trao đổi kỹ lưỡng với bác sĩ để được lựa chọn phương pháp phù hợp ngay từ đầu, tránh tình trạng kiểm soát đau không hiệu quả.
Hiện nay, nhiều cơ sở y tế đã áp dụng mô hình cá thể hóa trong kiểm soát đau. Tại Đơn vị Giảm đau, Bệnh viện Quốc tế Carmel, người bệnh được đánh giá toàn diện trước phẫu thuật để xây dựng phác đồ giảm đau phù hợp, kết hợp nhiều phương pháp nhằm tối ưu hiệu quả, hạn chế tối đa khó chịu sau mổ và an tâm hơn trong suốt quá trình hồi phục.
Các phương pháp không dùng thuốc có thể hỗ trợ phần nào, nhưng thường cần kết hợp với thuốc để đạt hiệu quả tối ưu.
Đây là phương pháp được sử dụng rộng rãi, sẽ đảm bảo an toàn khi thực hiện tại cơ sở y tế uy tín bởi bác sĩ chuyên khoa dày dặn kinh nghiệm.
Phác đồ đa mô thức tại Bệnh viện Quốc tế Carmel ưu tiên hạn chế opioid. Thuốc được sử dụng có kiểm soát theo đúng chỉ định và thời gian cần thiết, do đó nguy cơ phụ thuộc thuốc là cực kỳ thấp khi được theo dõi chuyên khoa.
