Ngáy to khi ngủ, thường xuyên mệt mỏi vào ban ngày hay tỉnh giấc giữa đêm tưởng chừng chỉ là vấn đề “nhỏ”, nhưng đây có thể là dấu hiệu của hội chứng ngưng thở khi ngủ - một rối loạn hô hấp nguy hiểm nhưng thường bị bỏ qua. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ, bệnh tim mạch, thậm chí tử vong trong lúc ngủ. Vậy ngưng thở khi ngủ là gì, nhận biết ra sao và điều trị như thế nào?
Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA) là một rối loạn hô hấp xảy ra trong khi ngủ. Tình trạng này đặc trưng bởi việc đường hô hấp trên bị xẹp một phần hoặc hoàn toàn, lặp đi lặp lại trong lúc ngủ, khiến luồng không khí bị gián đoạn dù cơ thể vẫn cố gắng hô hấp. Hiểu một cách đơn giản, người bệnh vẫn “cố gắng thở” nhưng không khí không thể đi qua đường thở một cách bình thường.
Người bệnh mắc hội chứng này có thể xuất hiện một số hiện tượng như:
Mức độ nặng của bệnh sẽ được đánh giá bằng chỉ số AHI (Apnea-Hypopnea Index) – số lần ngưng thở và giảm thở trung bình trong một giờ ngủ:
Đối với trẻ em dưới 18 tuổi, AHI ≥ 1 lần/giờ đã được chẩn đoán là ngưng thở khi ngủ. Nếu AHI ≥ 10 lần/giờ là mức độ nặng.
Theo ThS.BS.CKII. Lý Phạm Hoàng Xuân, Trưởng Liên chuyên khoa Mắt – Tai Mũi Họng – Răng Hàm Mặt, Bệnh viện Quốc tế Carmel: Ngưng thở khi ngủ thường diễn tiến âm thầm, người bệnh hiếm khi tự nhận ra. Trong nhiều trường hợp, dấu hiệu bệnh được phát hiện nhờ người ngủ cùng.
Triệu chứng ban đêm
Trong khi ngủ, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện đặc trưng như:
Những dấu hiệu này phản ánh tình trạng giấc ngủ bị gián đoạn liên tục do đường thở không ổn định.
Triệu chứng ban ngày
Hệ quả của giấc ngủ kém chất lượng sẽ thể hiện rõ vào ban ngày, người bệnh thường:
Đây chính là lý do nhiều người dù ngủ đủ giờ vẫn cảm thấy mệt mỏi kéo dài.
Nguyên nhân cốt lõi của hội chứng OSA là sự mất ổn định của đường hô hấp trên trong khi ngủ. Khi trương lực cơ giảm theo sinh lý, nếu kết hợp với các yếu tố nguy cơ, đường thở sẽ dễ bị xẹp lại.
Béo phì – yếu tố nguy cơ hàng đầu
Phần lớn bệnh nhân OSA có liên quan đến tình trạng thừa cân, béo phì. Mỡ tích tụ quanh cổ và vùng họng làm hẹp đường thở, đồng thời mỡ vùng bụng ảnh hưởng đến cơ chế hô hấp.
Theo nghiên cứu, chỉ cần tăng 10% trọng lượng cơ thể cũng có thể làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh.
Bất thường cấu trúc giải phẫu
Không ít người dù không béo phì vẫn mắc OSA do đặc điểm cấu trúc bất thường, chẳng hạn như:
Những yếu tố này làm tăng sức cản đường thở, đặc biệt khi ngủ.
Thói quen sinh hoạt và bệnh lý liên quan
Một số yếu tố khác cũng góp phần làm nặng tình trạng bệnh, bao gồm:
Nguyên nhân do các yếu tố này làm giảm trương lực cơ vùng họng hoặc gây phù nề đường thở.
Ngưng thở khi ngủ không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, mà còn gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe. Khi tình trạng thiếu oxy và gián đoạn giấc ngủ kéo dài, người bệnh có thể phải đối mặt với các nguy cơ:
Đáng chú ý, nhiều nghiên cứu cho thấy nguy cơ tai nạn giao thông ở bệnh nhân OSA có thể tăng gấp nhiều lần so với người bình thường.
Để có chẩn đoán chính xác, bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng và chỉ định các phương pháp cận lâm sàng chuyên sâu cần thiết.
ThS.BS.CKII. Lý Phạm Hoàng Xuân cho biết: Việc điều trị OSA sẽ được thực hiện cá thể hóa, tùy thuộc vào mức độ bệnh và nguyên nhân cụ thể. Bác sĩ sẽ đánh giá và chỉ định phác đồ điều trị phù hợp cho mỗi người bệnh để mang lại hiệu quả tối ưu.
Bạn nên chủ động thăm khám nếu có các dấu hiệu nghi ngờ OSA, bao gồm:
Ngưng thở khi ngủ là bệnh lý cần được chẩn đoán chính xác và điều trị bài bản, không thể chỉ dựa vào cảm nhận chủ quan. Việc phát hiện sớm giúp giảm thiểu đáng kể các biến chứng nguy hiểm.
Tại Bệnh viện Quốc tế Carmel, người bệnh được:
Chủ động kiểm tra sớm chính là cách bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bạn
Bệnh không thể tự khỏi nếu không can thiệp, thậm chí có xu hướng nặng dần theo thời gian.
Không phải ai ngáy cũng mắc bệnh. Tuy nhiên, ngáy to kèm ngưng thở là dấu hiệu cảnh báo quan trọng mà bạn cần đặc biệt chú ý.
Có. Nếu không được điều trị hiệu quả, bệnh có thể gây biến chứng tim mạch và tăng nguy cơ tử vong trong khi ngủ.
