Sốt xuất huyết khá phổ biến tại các quốc gia nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Bệnh có thể xảy ra ở cả trẻ em và người lớn, đặc biệt gia tăng vào mùa mưa khi muỗi truyền bệnh phát triển mạnh. Điều đáng lo ngại là nhiều trường hợp người bệnh chủ quan khi thấy đã hạ sốt, trong khi đây lại có thể là giai đoạn nguy hiểm nhất. Nhận biết sớm triệu chứng, theo dõi đúng giai đoạn bệnh và điều trị kịp thời đóng vai trò quan trọng, giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi Aedes aegypti, thường được gọi là muỗi vằn. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính có thể gặp quanh năm nhưng thường bùng phát mạnh vào mùa mưa hoặc tại những khu vực đông dân cư, môi trường có nhiều nơi chứa nước đọng.
Virus Dengue gồm 4 tuýp huyết thanh là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Người từng mắc một tuýp virus vẫn có nguy cơ nhiễm các tuýp còn lại. Đáng chú ý, tình trạng nhiễm Dengue lần thứ hai thường có nguy cơ diễn tiến nặng hơn lần đầu do phản ứng miễn dịch của cơ thể.
BS.CKII. Lê Thị Mỹ Châu, Phó khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Quốc tế Carmel chia sẻ: Bệnh sốt xuất huyết đặc trưng bởi sốt cao, xuất huyết và thoát huyết tương. Trong đó, thoát huyết tương là hiện tượng dịch từ lòng mạch rò rỉ ra ngoài, khiến máu cô đặc và có thể dẫn đến sốc, suy đa cơ quan nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời.
Tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết là virus Dengue, lây truyền qua vết muỗi Aedes aegypti đốt. Muỗi thường hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối, sinh sản tại các khu vực có nước đọng như lu nước, chậu cây, vật chứa nước không được đậy kín.
Không phải ai mắc sốt xuất huyết cũng diễn tiến nặng, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn, bao gồm:
Ngoài ra, sống xa cơ sở y tế cũng làm tăng nguy cơ chậm phát hiện biến chứng nguy hiểm.
Bên cạnh yếu tố cơ địa, môi trường sống cũng ảnh hưởng lớn đến nguy cơ lây bệnh. Đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao, thói quen trữ nước không đúng cách hay việc chưa chủ động phòng muỗi đốt đều tạo điều kiện thuận lợi để muỗi sinh sản và truyền bệnh. Biến đổi khí hậu hiện nay cũng khiến muỗi thích nghi và mở rộng phạm vi sinh sống.
Diễn tiến bệnh sốt xuất huyết thường trải qua 3 giai đoạn chính. Việc theo dõi sát triệu chứng theo từng thời điểm giúp phát hiện sớm nguy cơ bệnh chuyển nặng.
Giai đoạn sốt: Từ ngày 1 đến ngày 3
Người bệnh thường sốt cao đột ngột, liên tục và khó hạ sốt. Kèm theo đó là cảm giác mệt mỏi, đau đầu dữ dội, đau hố mắt, đau nhức cơ xương khớp toàn thân.
Một số trường hợp xuất hiện buồn nôn, chán ăn, mặt đỏ bừng hoặc có các dấu hiệu xuất huyết nhẹ như chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hay chảy máu mũi.
Ở giai đoạn này, xét nghiệm máu có thể ghi nhận bạch cầu giảm, tiểu cầu bắt đầu giảm dần.
Giai đoạn nguy hiểm: Từ ngày 3 đến ngày 7
Đây là giai đoạn cần theo dõi sát nhất vì người bệnh có thể giảm sốt hoặc hết sốt nhưng bệnh lại đang diễn tiến nguy hiểm.
Tình trạng thoát huyết tương bắt đầu xuất hiện, gây tràn dịch màng bụng, màng phổi hoặc phù mi mắt. Nếu mất dịch nhiều, người bệnh có nguy cơ rơi vào sốc với các biểu hiện như tay chân lạnh, mạch nhanh nhỏ, huyết áp tụt hoặc kẹt, tiểu ít, da nổi vân tím.
Xuất huyết cũng có thể trở nên nghiêm trọng hơn với biểu hiện xuất huyết dưới da lan rộng, nôn ra máu, đi tiêu phân đen, tiểu máu hoặc xuất huyết âm đạo bất thường.
Một số trường hợp nặng có thể gặp biến chứng suy gan, suy thận, viêm cơ tim hoặc rối loạn tri giác. Xét nghiệm thường ghi nhận hematocrit tăng trên 20% do máu cô đặc và tiểu cầu giảm dưới 100.000/mm³.
Giai đoạn hồi phục: Từ ngày 7 đến ngày 10
Khi bước sang giai đoạn hồi phục, người bệnh dần hết sốt, ăn uống khá hơn, tiểu nhiều hơn và huyết động ổn định trở lại. Tiểu cầu và bạch cầu cũng dần phục hồi.
Một số người có thể xuất hiện ban hồi phục hoặc ngứa ngoài da. Tuy nhiên, đây vẫn là thời điểm cần theo dõi cẩn thận vì nếu truyền dịch quá mức trước đó có thể dẫn đến quá tải dịch, gây khó thở hoặc rối loạn nhịp tim.
Trong sốt xuất huyết, việc nhận biết dấu hiệu cảnh báo sớm có ý nghĩa rất quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ sốc và biến chứng nặng. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế uy tín khi xuất hiện các biểu hiện sau:
BS.CKII. Lê Thị Mỹ Châu cho biết: Hiện nay chưa có thuốc đặc trị kháng virus Dengue. Phác đồ điều trị bệnh sốt xuất huyết chủ yếu là theo dõi sát, điều trị triệu chứng và hỗ trợ đúng cách.
Đối với trường hợp nhẹ, chưa có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh có thể được điều trị ngoại trú. Người bệnh được hướng dẫn hạ sốt bằng Paracetamol đơn chất với liều lượng cụ thể, tuyệt đối không dùng quá liều lượng kê toa. Ngoài ra, người bệnh cần uống nhiều nước như oresol, nước trái cây (dừa, cam, chanh), nước cháo muối nhằm bù dịch và điện giải.
Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng aspirin, ibuprofen hoặc analgin vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết nặng. Không uống hoặc ăn thức ăn nước màu nâu/đỏ (như sôcôla, xá xị, thanh long ruột đỏ,…) khi người bệnh nôn khó phân biệt với ói/nôn máu.
Trong giai đoạn nguy hiểm, bác sĩ sẽ chỉ định tái khám và xét nghiệm máu mỗi ngày để theo dõi sát mạch, huyết áp, lượng nước tiểu, hematocrit và chỉ định truyền dịch theo phác đồ khi cần thiết.
Các trường hợp nặng có sốc hoặc suy tạng cần điều trị hồi sức tích cực với thở oxy, bù dịch, truyền máu hoặc hỗ trợ chức năng gan, thận tùy tình trạng cụ thể.
Bên cạnh điều trị y tế, chăm sóc tại nhà đúng cách giúp người bệnh phục hồi tốt hơn và hạn chế nguy cơ biến chứng.
Người bệnh nên ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo, súp, phở hoặc sữa. Nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày để giảm cảm giác mệt và chán ăn. Cần bổ sung đủ nước và các loại nước giàu vitamin như nước cam, nước dừa hoặc nước chanh. Tuy nhiên nên tránh các loại nước màu đỏ hoặc nâu để tránh nhầm lẫn khi theo dõi tình trạng xuất huyết tiêu hóa.
Quan trọng hơn, người bệnh cần tái khám và xét nghiệm theo đúng lịch hẹn của bác sĩ, đặc biệt từ ngày 3 đến ngày 7 của bệnh.
Hiện nay, diệt muỗi và loăng quăng vẫn là biện pháp phòng bệnh quan trọng nhất. Mỗi gia đình nên đậy kín các dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa thường xuyên, dọn dẹp vật chứa nước không sử dụng và giữ môi trường sống sạch sẽ để hạn chế nơi sinh sản của muỗi.
Ngoài ra, cần chủ động chống muỗi đốt bằng cách mặc quần áo dài tay, ngủ màn kể cả ban ngày hoặc sử dụng kem chống muỗi khi cần thiết.
Khi có biểu hiện sốt chưa rõ nguyên nhân, người bệnh không nên tự ý dùng thuốc giảm đau kháng viêm như aspirin hoặc ibuprofen mà cần được thăm khám để được hướng dẫn phù hợp.
Tóm lại, sốt xuất huyết có thể diễn tiến nhanh và trở nặng chỉ trong thời gian ngắn, đặc biệt ở giai đoạn từ ngày 3 đến ngày 7 dù người bệnh đã giảm sốt. Việc thăm khám sớm, theo dõi sát và điều trị đúng phác đồ đóng vai trò quan trọng giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Tại Bệnh viện Quốc tế Carmel, người bệnh được thăm khám, theo dõi và điều trị bởi đội ngũ chuyên gia, bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm cùng hệ thống xét nghiệm hiện đại hỗ trợ đánh giá sát diễn tiến bệnh. Quy trình theo dõi chặt chẽ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo để can thiệp kịp thời, đảm bảo trong suốt quá trình điều trị và hồi phục.
Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người mà lây qua muỗi Aedes aegypti mang virus Dengue.
Có, người lớn bị sốt xuất huyết vẫn có nguy cơ diễn tiến nặng, nhất là khi có bệnh lý nền hoặc từng nhiễm virus Dengue trước đó.
Không, giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết thường xuất hiện khi người bệnh bắt đầu giảm sốt hoặc hết sốt, vì thế không được chủ quan.
