Ung thư gan đang là một trong những loại ung thư nguy hiểm hàng đầu tại Việt Nam, với tỷ lệ tử vong cao và có xu hướng gia tăng nhanh. Đáng lo ngại, phần lớn người bệnh chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn muộn do triệu chứng ban đầu khá mờ nhạt. Vậy ung thư gan là gì, nguyên nhân từ đâu và những dấu hiệu sớm nào thường bị bỏ qua? Hiểu đúng và phát hiện sớm chính là chìa khóa giúp nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Ung thư gan là tình trạng các tế bào ác tính hình thành và phát triển trong mô gan, phổ biến nhất là ung thư biểu mô tế bào gan (HCC – Hepatocellular Carcinoma), chiếm phần lớn các trường hợp ung thư gan nguyên phát.
Theo thống kê GLOBOCAN 2022, ung thư gan đứng thứ hai về tỷ lệ mắc và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam. Đây là con số đáng báo động, phản ánh thực trạng bệnh lý gan mạn tính vẫn còn phổ biến và chưa được kiểm soát hiệu quả.
Điều đáng nói là ung thư gan thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng, bệnh thường đã bước sang giai đoạn tiến triển gây khó khăn cho điều trị.
ThS.BS.CKII. Trần Chí Tiến, Trưởng khoa Ung Bướu, Bệnh viện Quốc tế Carmel chia sẻ: Ung thư gan không xuất hiện một cách ngẫu nhiên mà thường liên quan chặt chẽ đến các bệnh lý gan mạn tính và yếu tố môi trường, lối sống. Cụ thể là:
Nhiễm virus viêm gan B (HBV)
Đây là nguyên nhân hàng đầu. Tại Việt Nam, tỷ lệ nhiễm HBV ở người trưởng thành dao động từ 8,2% đến 19%. Người nhiễm viêm gan B mạn tính có nguy cơ mắc ung thư gan cao gấp 15-20 lần so với người bình thường. Ước tính, khoảng 10-25% người nhiễm HBV mạn có thể phát triển ung thư gan trong suốt cuộc đời.
Nguy cơ này tăng cao hơn khi có các yếu tố đi kèm như:
Nhiễm virus viêm gan C (HCV)
Tỷ lệ nhiễm HCV tại Việt Nam thấp hơn HBV, khoảng 1-3,3% (chủ yếu ở châu Âu, Mỹ) nhưng nguy cơ gây ung thư gan lại rất đáng lưu ý. Người nhiễm HCV có nguy cơ mắc ung thư gan cao gấp khoảng 17 lần so với người không nhiễm.
Đồng nhiễm HBV và HCV
Trường hợp đồng nhiễm hai loại virus này sẽ làm nguy cơ phát triển ung thư gan tăng lên đáng kể. Dù tỷ lệ không cao (chỉ khoảng 2,7%), nhưng đây là nhóm cần được theo dõi chặt chẽ.
Sử dụng rượu bia kéo dài
Rượu là một trong những tác nhân gây tổn thương gan nghiêm trọng. Theo nghiên cứu, nguy cơ ung thư gan tăng 16% nếu sử dụng ≥ 3 đơn vị cồn/ngày, và tăng 22% nếu ≥ 6 đơn vị/ngày. Đáng chú ý, ngay cả khi sử dụng ở mức thấp (khoảng 25g cồn, tương đương 2 đơn vị/ngày), nguy cơ vẫn gia tăng.
Một nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy, 68,6% bệnh nhân ung thư gan có tiền sử sử dụng rượu bia, cho thấy mối liên hệ rõ rệt giữa thói quen này và bệnh lý.
Gan nhiễm mỡ
Gan nhiễm mỡ là tình trạng tích tụ chất béo trong tế bào gan kéo dài dẫn đến rối loạn chức năng gan. Các nghiên cứu gần đây cho thấy bệnh này có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan và nghiêm trọng hơn là ung thư gan.
Bệnh gan mỡ không rượu (Non-alcoholic fatty liver disease) thường xảy ra ở người béo phì như NASH (Non-alcoholic steatohepatitis) cũng có thể dẫn đến xơ gan.
Các yếu tố nguy cơ khác
Ngoài các nguyên nhân chính, một số yếu tố khác cũng góp phần làm tăng nguy cơ, gồm:
Một trong những lý do khiến ung thư gan nguy hiểm là do triệu chứng ban đầu không rõ ràng, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể chỉ gặp các triệu chứng như:
Những dấu hiệu này thường không đặc hiệu, khiến người bệnh chủ quan và bỏ qua. Khi bệnh tiến triển nặng, các triệu chứng có thể rõ ràng hơn như:
Tuy nhiên, đến giai đoạn này, việc điều trị sẽ phức tạp hơn rất nhiều.
ThS.BS.CKII. Trần Chí Tiến nhắn nhủ: Trong bệnh ung thư gan, việc phát hiện sớm đóng vai trò quyết định trong tiên lượng điều trị. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể được chỉ định:
Đây là những phương pháp có khả năng điều trị triệt để, giúp kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống. Ngược lại, khi phát hiện muộn, lựa chọn điều trị sẽ hạn chế hơn và hiệu quả cũng giảm đáng kể.
Không phải ai cũng cần tầm soát ung thư gan định kỳ, nhưng với những nhóm nguy cơ cao, việc kiểm tra định kỳ là rất cần thiết. Các đối tượng nên tầm soát bao gồm:
Tùy từng trường hợp mà bác sĩ sẽ hướng dẫn các phương pháp tầm soát cần thiết và phù hợp, thường là:
Việc kết hợp các phương pháp này giúp tăng khả năng phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.
Ung thư gan hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Một số biện pháp quan trọng bạn cần ghi nhớ là:
Ung thư gan hoàn toàn có thể được kiểm soát hiệu quả nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Hãy đến ngay bệnh viện để được tư vấn tầm soát và kiểm tra chuyên sâu, hoặc bạn cũng có thể để lại thông tin để Bệnh viện Quốc tế Carmel liên hệ hỗ trợ trong thời gian sớm nhất. Đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại sẽ giúp bạn an tâm hơn trong hành trình chăm sóc sức khỏe.
Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, ung thư gan có thể điều trị hiệu quả.
Ung thư gan không lây. Tuy nhiên, các nguyên nhân gây bệnh như viêm gan B và C có thể lây qua đường máu, tình dục hoặc từ mẹ sang con.
Đối với người thuộc nhóm nguy cơ cao, nên tầm soát định kỳ mỗi 6 tháng để phát hiện sớm các bất thường.
